Konu Başlıkları:
- Kan Yağları Nelerdir?
Kan
Yağlarının Düzeyi Ne Olmalı?
Kolesterolümüz Yüksekse Ne Yapmalıyız?
Neler Yiyelim? Nelerden Kaçınalım?
Kan yağları esas
olarak 2 çeşittir:
- Kolesterol
- Trigliserid
Kolesterol
Nedir?
Kolesterol, normalde
her insanın kanında bulunan ve hücre zarları ile bazı hormonların yapımında
kullanılan bir maddedir. Büyüme ve gelişmeyi sağlar. Kolesterol büyük oranda
vücutta üretilir, az bir kısmı ise dışarıdan besinler yolu ile alınır. Kolesterol
tüm hayvansal besin ve yağlarda (et, süt, tereyağı vb.) bulunurken, bitkisel
besin ve bitkisel yağlarda (meyve, sebze, tahıl vb.) bulunmaz.
Kötü
kolesterol: LDL
Kolesterolün
bir parçası olan LDL kolesterol, kanda kolesterolü taşıyan esas maddedir.
LDL kolesterol oranının yüksek olması tehlikelidir, kalp-damar hastalıklarına
yakalanmayı artırır ve bu hastalıkların ilerlemesini hızlandırır. LDL kolesterol
damarların içyüzüne yapışarak plak denilen yapılar oluşturur ve bunlar da
ilerleyerek damarlarda darlık ve tıkanıklıklara neden olur. Bu olaylar ise,
kalpte miyokart infarktüsüne (kalp krizi), beyinde ise felce yol açar. Son
yapılan çalışmalar açıkça göstermiştir ki LDL kolesterol yüksekliği
kalp damar hastalığının en büyük nedenlerinden biridir. Bundan dolayı
günümüzde kolesterol yüksekliğinin tedavisinde esas hedef, LDL kolesterolün
düşürülmesidir.
İyi kolesterol:
HDL
HDL kolesterol
LDL kolesterolü taşıyarak damar duvarından uzaklaştırır. HDL kolesterolün
yüksek olmasının kalp-damar hastalıklarından koruyucu rolü vardır. Sigara,
HDL kolesterol oranını azaltırken, egzersiz ve spor artırmaktadır.
LDL (kötü) kolesterol, damar duvarlarında damar sertliğinin bulgusu olan
"plak" denilen yapıları oluşturmaya çalışırken, HDL (iyi) kolesterol ise tam
tersine bunları damar duvarından uzaklaştırmaya çalışır.
(Genellikle HDL (iyi) ve LDL (kötü) kolesterol karıştırılır. LDL kolesterolü
"lanet kolesterol" olarak düşünerek aklımızda tutabiliriz.)
Besinlerle
alınan yağlar
Biliyoruz
ki besinlerle alınan yağlar, kan yağlarını etkilemektedir. Besinlerle alınan
yağlar 3 çeşittir:
1.
Doymuş yağ: tereyağı, hindistancevizi yağı, hayvan eti yağları
(koyun, kuzu, sığır, domuz eti, ördek vs), yağlı sütten yapılmış süt ürünlerinde,
2.
Çoklu doymamış yağ: ayçiçeği ve mısırözü yağı gibi sıvı yağlarda,
3.
Tekli doymamış yağ: zeytinyağı, fındık, ceviz, avokado'da bulunur.
Çoklu doymamış
ve tekli doymamış yağların kalp damar sağlığını koruyucu etkileri vardır.
Doymamış yağlar HDL (iyi) kolesterol düzeylerini yükseltirler, LDL kolesterolü
ve trigliseridleri ise düşürürler. Bunların içinde LDL kolesterolü yükselten
yağlar doymuş yağlardır. Doymuş yağlar oda ısısında katı durumdadır.
Margarinler: Bundan başka
doymamış yağların hidrojenizasyon işlemine tabi tutulmasıyla katı nebati
yağlar (margarinler) elde edilir (trans fat). Bu yağlar fast food,
patates cipsi ve hazır dondurulmuş gıdalarda bolca kullanılır. Bu yağlar
da oda ısısında katıdır ve kalp damar sağlığı açısından son derece zararlıdır,
kötü kolesterol ve trigliserid düzeylerini yükseltirler.
Sonuç itibarıyla
katı yağların her türlüsünden uzak durmamız gerekiyor. Günlük toplam kalorinin
en fazla %30'u yağlardan alınmalıdır. Bu miktar erkekler için günde 55-70
gr, kadınlar için 50-60 gr demektir.
Trigliserid
Bunlar vücudun
enerji depolarını oluşturur. Yağın doğada bulunduğu şekildir. Tıpkı kolesterol
gibi bir kısmı vücutta yapılır. Bir kısmı ise besinlerle alınır. Kolesterol
kadar olmamakla birlikte kandaki oranının yüksek oluşu, kalp hastalığı riskini
artırmaktadır.
Neden
kiminin kan yağları yüksek, kiminin düşük?
Kolesterol
ve trigliserid düzeyleri her zaman yenilen yiyeceklerin etkisiyle yükselmez.
Kandaki düzeyleri "doğuştan gelen ve çevresel faktörlerin" bir birleşimi
olarak ortaya çıkar. Dolayısıyla kişinin genetik yapısı da önem kazanmaktadır.
Yağların emilmesi, karaciğerde işlenmesi, yapılması, hücreler tarafından
alınması, çeşitli faktörlerin etkisi altındadır. Bu faktörler kan düzeylerinin
de farklı olmasına yol açar. Toplumlar için de durum aynıdır. Diyetlerinde
fazla yağ bulunan toplumların ortalama kan kolesterol düzeyi, yağ tüketimi
düşük olanlara göre daha yüksektir. Kişinin yapısal özelliklerinin
de önemli olmasından dolayı, katı yağlar hiç alınmasa bile kolesterol düzeyi
yüksek çıkabilir. Bundan dolayı diyetin tek başına yeterli olmadığı
durumlarda doktorunuz gerekirse ilaç verecektir.
Kan
yağlarının düzeyi ne olmalı? »
